Redukcja szkód – nowoczesne podejście w polityce zdrowotnej i społecznej

Jak skutecznie ograniczać negatywne skutki używania substancji psychoaktywnych? Jakie strategie profilaktyczne i zdrowotne są dziś najbardziej efektywne? Odpowiedzi na te pytania szukali uczestnicy konferencji „Redukcja szkód jako element nowoczesnej polityki zdrowotnej i społecznej”, organizowanej przez Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej.

Konferencja została zrealizowana 19 i 20 listopada w ramach Wojewódzkiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii Województwa Mazowieckiego. Wzięli w niej udział przedstawiciele samorządów, organizacji pozarządowych, policji, placówek pomocy społecznej, instytucji oświatowych, wymiaru sprawiedliwości, służby zdrowia oraz stowarzyszeń abstynenckich z całego Mazowsza.

Wspólna refleksja nad skuteczną profilaktyką

Jak minimalizować negatywne skutki używania substancji psychoaktywnych i które strategie profilaktyczne oraz zdrowotne przynoszą dziś najlepsze efekty? To kluczowe pytania, wokół których skupiały się dyskusje podczas konferencji „Redukcja szkód jako element nowoczesnej polityki zdrowotnej i społecznej”.

Redukcja szkód to podejście, którego celem jest ograniczanie szkód zdrowotnych i społecznych, jakie mogą z tego wynikać. Oparte na dowodach naukowych strategie – takie jak edukacja, wsparcie zdrowotne i działania profilaktyczne – mają chronić życie, poprawiać bezpieczeństwo i wzmacniać dobrostan osób oraz społeczności.

– Chcemy, aby Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej było miejscem, w którym eksperci, praktycy i samorządy mogą współpracować dla dobra mieszkańców regionu. Redukcja szkód to podejście, które realnie chroni zdrowie i życie – i wymaga od nas odwagi, otwartości
i konsekwencji w działaniu. Spotykaliśmy się, aby rozmawiać o nowoczesnym podejściu
do redukcji szkód jako ważnym elemencie współczesnej polityki zdrowotnej i społecznej. Zachęcamy do kontaktu z Mazowieckim Centrum Polityki Społecznej – chcemy być rzeczywistym centrum działań w obszarze polityki społecznej

– podkreślił Mariusz Budziszewski, zastępca dyrektora Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej.

Znaczenie redukcji szkód w polityce zdrowotnej podkreślił dr Piotr Jabłoński, ekspert w tej dziedzinie, były dyrektor Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii:

– Redukcja szkód, zapoczątkowana w latach 70., jest dziś uznawana przez WHO za kluczowy kierunek działań. Choć ma długą historię, nadal budzi kontrowersje – niektórzy błędnie twierdzą, że jedynie „przedłuża” nałóg. Tymczasem celem terapii, zgodnie ze współczesnym paradygmatem, jest przede wszystkim poprawa jakości życia. Leczenie substytucyjne zmniejsza szkody zdrowotne, zwiększa bezpieczeństwo i jest tańsze. Niestety, w Polsce rozwój programów redukcji szkód postępuje zbyt wolno, a dyskusje nad ich zasadnością nadal trwają, także w obszarze alkoholu czy tytoniu. To pytania, na które polityka zdrowotna powinna szukać odpowiedzi.

Pierwszy dzień konferencji poświęcony był strategiom redukcji szkód i nowoczesnym rozwiązaniom w pracy z osobami używającymi substancji psychoaktywnych.

W panelu dyskusyjnym o wpływie strategii redukcji szkód na kondycję psychofizyczną osób
z problemem uzależnienia wzięli udział m.in.: Jakub Greń – psycholog kliniczny, doktor nauk medycznych (Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie), Jacek Charmast – prezes Stowarzyszenia Jump 93 zrzeszającego pacjentów substytucyjnych, koordynator programów redukcji szkód i readaptacji społecznej, koordynator programu Biura Rzecznika Praw Osób Uzależnionych, Adam Nyk – socjolog, absolwent wydziału filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalista psychoterapii uzależnień, Anna Stokowska – psycholożka, doradczyni zawodowa oraz dr Tomasz Głowik – psycholog, psychoterapeuta, specjalista psychoterapii uzależnień.

Jakub Greń podkreślił znaczenie pogłębionej debaty naukowej:

– Redukcja szkód od początku, kiedy się z nią zetknąłem, bardzo mnie zafascynowała i stała się centralnym kierunkiem mojej pracy. To trudna, ale niezwykle wartościowa praca – bezpośrednio z osobami w głębokim kryzysie, zmagającymi się z ubóstwem i brakiem zasobów. Cieszę się, że ta konferencja jest w całości poświęcona redukcji szkód, bo dwa dni skoncentrowane wyłącznie na tym podejściu pozwalają naprawdę pogłębić temat. Inwestowanie w redukcję szkód to inwestowanie w zdrowie publiczne – chronimy nie tylko osoby używające substancji, lecz całe społeczeństwo.

– Uważam i głęboko wierzę, że o redukcji szkód warto mówić jak najbardziej otwarcie. Tam, gdzie o problemach się nie mówi, one narastają. Dlatego im więcej rozmawiamy, pytamy, wątpimy i poruszamy ten temat głośno, tym lepiej – dla samej idei redukcji szkód i dla osób zmagających się z różnymi trudnościami

– dodał Michał Lasocik, psychoterapeuta Polskiego Towarzystwa Psychodelicznego

Prawo, leczenie i nowe trendy

Drugiego dnia konferencji uczestnicy poznali najnowsze dane dotyczące używania narkotyków w Polsce i Europie oraz przykłady praktycznych działań z zakresu profilaktyki i terapii uzależnień.

Grzegorz Wodowski – specjalista psychoterapii uzależnień z Poradni MONAR w Krakowie przedstawił trendy w używaniu substancji psychoaktywnych oraz omówił znaczenie leczenia substytucyjnego i dystrybucji naloksonu.

– Zjawisko używania narkotyków jest bardzo dynamiczne – zmieniają się substancje i wzorce używania. System powinien reagować adekwatnie i nawet wyprzedzać te zmiany. Pracujemy obecnie nad projektem dystrybucji naloksonu, który może uratować życie osobom w sytuacji przedawkowania. Choć dziś nie mamy epidemii opioidowej, musimy być przygotowani zanim problem się pojawi – żeby nie zostać niemiło zaskoczonym.

Judyta Put, również związana z Poradnią Monar w Krakowie zaprezentowała projekt „Czyste Bity”:

– Zajmujemy się partyworkingiem: działamy w klubach i na festiwalach, wspierając okazjonalnych użytkowników. Naszym celem jest redukcja szkód związanych z przyjmowaniem substancji, ryzykownymi zachowaniami seksualnymi i kulturą imprezowania.

Uczestnicy wysłuchali również prezentacji Filipa Duskiego, który omówił kontekst prawny i problem kryminalizacji osób używających substancji.

Wspólne działania dla zdrowia publicznego

Podczas konferencji wielokrotnie podkreślano, że redukcja szkód, obok profilaktyki i terapii, stanowi dziś jeden z filarów nowoczesnej polityki uzależnień

Materiały do pobrania:

Informacja prasowa Konferencja Redukcja Szkód Pobierz