Wizyta studyjna w organizacjach zajmujących się bezdomnością w Irlandii

W dniach 19-23 maja 2025 r. odbyła się  wizyta studyjna w Irlandii, w której wzięła udział przedstawicielka Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej.

Wizyta studyjna została zorganizowana przez Ogólnopolską Federację na rzecz Rozwiazywania Problemu Bezdomności w ramach realizacji projektu „Wsparcie instytucji zajmujących się pomocą i integracją społeczną”, działanie 04.13 Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego  2021-2027 (FERS) współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, projekt numer:  FERS.04.13-IP.06-002/24.

Celem wizyty, w której wzięli udział przedstawiciele Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej oraz Urzędów Wojewódzkich, było zapoznanie się z praktykami i doświadczeniami irlandzkich organizacji działających w obszarze przeciwdziałania kryzysowi bezdomności.

Gdzie byliśmy?

Kierunek wizyty nie został wybrany przypadkowo. Irlandia boryka się z coraz liczniejszą bezdomnością. Dane z marca 2025 roku wskazują, że w całym kraju było ponad 15 000 osób bezdomnych, z czego prawie 5000 to dzieci. Jest to wzrost o ponad 11% w porównaniu z danymi z ubiegłego roku. W samym Dublinie naliczono prawie 11 000 bezdomnych, z czego prawie 3500 to dzieci. Oznacza to, że w samej stolicy przebywa ponad 70% osób bezdomnych z całej Irlandii.[1]

Liczba ludności Irlandii to niespełna 5,5 miliona, a liczba osób bezdomnych (dane z marca 2025 r.) to ponad 15 000. Dla porównania, liczba ludności Polski to nieco poniżej 37,5 miliona, a liczba osób bezdomnych (dane z lutego 2024[2]) to nieco ponad 31 000[3]. Oznacza to, że ponad 0,27% populacji Irlandii to osoby w kryzysie bezdomności, kiedy w Polsce jest to 0,083% populacji, co daje trzy razy więcej osób bezdomnych w stosunku do populacji.

W związku z tak wysokim odsetkiem liczby osób bezdomnych w stosunku do populacji kraju, Irlandia jest zobligowana do podejmowania intensywnych działań zapobiegawczych. Jednym z wiodących kierunków działań jest deinstytucjonalizacja pomocy. Stąd na zielonej wyspie działa pokaźna liczba organizacji pozarządowych, które udzielają wsparcia tej grupie społecznej. Jednym z nich są podmioty, będące celem wizyty studyjnej w dniach 19-23 maja 2025 r.

Uczestnicy wyjazdu mogli zobaczyć następujące podmioty:

1. NOVAS, Dublin
2. DePaul, Dublin
3. Waterford Integrated Homeless Services, Waterford
4. P.E.T.E (Preparation for Education and Training Service), Waterford
5. Youth Services, realizowany przez organizację Focus Ireland, Waterford
6. Sophia Housing, Dublin
7. Dublin Simon Community, Dublin

Wizytowane organizacje działające w obszarze przeciwdziałania bezdomności w Irlandii kierują swoje działania do różnych grup osób w kryzysie bezdomności lub zagrożonych bezdomnością. Są to dorosłe kobiety i mężczyźni, młodzież i młodzi dorośli, rodziny z dziećmi. Zakres pomocy także jest różnorodny i zależy od wielkości organizacji i jej możliwości finansowych. Działania organizacji są finansowane ze środków rządowych (Departament Zdrowia i Departament Mieszkaniowy) i samorządowych, ale także z donacji.

Wiodący trend, który wykorzystuje większość odwiedzonych organizacji to działanie metodą redukcji szkód. Oznacza to pomoc niemalże bezwarunkową. Wsparcie skupia się na minimalizowaniu negatywnych skutków bezdomności, w tym często głębokich uzależnień i problemów zdrowia fizycznego i psychicznego, pomimo tych uzależnień i problemów. Od beneficjentów wsparcia nie wymaga się całkowitej rezygnacji z wcześniejszych zachowań. Opracowuje się indywidualny plan wsparcia, jeśli to możliwe angażując przy tym beneficjenta, tak, aby wybrać formy pomocy najbardziej odpowiadające jego potrzebom. Wsparcie obejmuje także pomoc w codziennych problemach, takich jak załatwiane formalności urzędowych, uzyskiwanie niezbędnych dokumentów, ubezpieczenia społecznego, zasiłku, czy też dla osób rokujących usamodzielnienie, pomoc w załatwieniu mieszkania socjalnego. Osoby otrzymują także opiekę medyczną oraz terapeutyczną, a także mają możliwość skorzystania z kursów i szkoleń w celu aktywizacji zawodowej.

Głównymi celami metody redukcji szkód są ochrona zdrowia i życia osób w kryzysie bezdomności, minimalizowanie negatywnych skutków bezdomności (choroby, uzależnienia, kryminalizacja), zwiększenie zasobów osobowych, stabilizacji i odporności psychicznej, pomoc w powrocie do społeczeństwa.

Co wynieśliśmy?

Uczestnicy wyjazdu z ogromnym zainteresowaniem zapoznawali się z irlandzkimi rozwiązaniami w obszarze przeciwdziałania bezdomności. Pojawiło się wiele pytań, na które przedstawiciele wizytowanych organizacji chętnie udzielali odpowiedzi. Szczególnie metoda pracy redukcją szkód zrodziła burzliwą i konstruktywną dyskusję wśród uczestników wizyty. Wiedza zdobyta podczas wyjazdu będzie wykorzystywana w codziennej pracy uczestników, ale także w dalszej części działań planowanych w projekcie 04.13., jakimi są warsztaty tematyczne kończące się opracowaniem Podręcznika wdrożeniowego i Zaleceń dla programów regionalnych EFS+ oraz Regionalnych i Lokalnych Planów Deinstytucjonalizacji.

---